لرستان وکاسیان

قوم لر -سکاها-کاسیتها- تبارشناسی قوم لر -فرهنگ وهنروتمدن وموسیقی لری-مناظر وطبیعت لرستان-مفرغ لرستان

پیرامون عصر مفرغ -تمدن مفرغ

سرزمین ایران از دیر باز مهد تمدن بوده است

کشف فلز ترکیبی (آلیاژی) مفرغ رویداد مهم دیگری است که در هزاره سوم پیش از میلاد، ایران شاهد وقوع آن بود. چند هزار سال ازکشف نخستین فلز (مس) سپری شده بود تا آن که در نیمه اول اول هزاره سوم پ.م. آثار و شواهد مربوط به پیدایش مفرغ در ایران ظاهر گشت ‎ ‏‎ طلایی‌‏‎ دوران‌‏‎ مهد‏‎ لرستان‌‏‎ کوهستانی‌‏‎ سرزمین‌‏‎ وتجلی‌‏‎ لرستان‌‏‎ سرزمین‌‏‎ در‏‎ فلز‏‎ کشف‌‏‎ کهن‌‏‎ پیشینه‌‏‎.‎می‌آید‏‎ شمار‏‎ فلزکاری‌ ، ‏‎ هنر‏‎ در‏‎ خطه‌‏‎ این‌‏‎ هنرمندان‌‏‎ خلاقیت‌‏‎ و‏‎ عمل‌‏‎ ابتکار‏‎ شده‌‏‎ موجب‏‎ تاریخ‌‏‎ دم‌‏‎ ازسپیده‌‏‎ را‏‎ هنرمندانه‌‏‎ آثاری‌‏‎ خلق‌‏‎ عنوان‌‏‎ با‏‎ جهانی‌‏‎ هنر‏‎ مطالعه‌‏‎ مبحث‌‏‎ در‏‎ رویکرد ، ‏‎ این‌‏‎.است‌‏‎ .است‌‏‎ یافته‌‏‎ شهرت‌‏‎ و‏‎ گرفته‌‏‎ قرار‏‎ توجه‌‏‎ مورد‏‎"لرستان‌‏‎ مفرغ‌های‌‏‎" ظرافت‌‏‎ بر‏‎ هنر‏‎ دنیای‌‏‎ کارشناسان‌‏‎ و‏‎ صاحبنظران‌‏‎ تاکید‏‎ مکشوفه‌‏‎ بی‌مانند‏‎ آفریده‌های‌‏‎ دست‌‏‎ این‌‏‎ هنرمندانه‌‏‎ نشان‌‏‎ را‏‎ آن‌ها‏‎ جاذبه‌‏‎ و‏‎ علمی‌‏‎ جایگاه‌‏‎ رفعت‌‏‎ لرستان‌ ، ‏‎ از‏‎ .می‌دهد‏‎ گواه‌‏‎ را‏‎ لرستان‌‏‎ مفرغی‌‏‎ اشیاء‏‎ از‏‎ پاره‌ای‌‏‎ پژوهشگران‌ ، ‏‎ نشان‌دهنده‌‏‎ نیز‏‎ و‏‎ لرستان‌‏‎ خردمند‏‎ افزارمندان‌‏‎ چیره‌دستی‌‏‎ .می‌دانند‏‎ آنان‌‏‎ علمی‌‏‎ آگاهی‌‏‎ و‏‎ تکنولوژی‌‏‎ رشد‏‎ درگام‌های‌‏‎ لرستان‌‏‎ فلزکاری‌‏‎ هنر‏‎ بودن‌‏‎ ویژه‌‏‎ خود‏‎ به‌‏‎ بسیاری‌‏‎ بر‏‎ و‏‎ معترف‌‏‎ -‎خارجی‌‏‎ هنر‏‎ از‏‎ تاثیرپذیری‌‏‎ بدون‌‏‎ -آن‌‏‎ آغازین‌‏‎ .معتقدند‏‎ راستا‏‎ این‌‏‎ در‏‎ سرزمین‌‏‎ این‌‏‎ مردمان‌‏‎ پیشتازی‌‏‎ ظاهری‌‏‎ شکل‌‏‎ علمی‌ ، ‏‎ و‏‎ هنری‌‏‎ بار‏‎ اعتقاد ، ‏‎ این‌‏‎ پشتوانه‌‏‎ "کاسی‌‏‎" معروف‌‏‎ قبایل‌‏‎ از‏‎ که‌‏‎ است‌‏‎ ارزنده‌ای‌‏‎ اشیاء‏‎ ودرونمایه‌‏‎ این‌‏‎ در‏‎ نهفته‌‏‎ پیام‌‏‎.‎است‌‏‎ مانده‌‏‎ یادگار‏‎ به‌‏‎ "کوسی‌‏‎" یا‏‎ علمی‌‏‎ آگاهی‌‏‎ علو‏‎ نمایش‌‏‎ بر‏‎ علاوه‌‏‎ گرانبها ، ‏‎ گوهرهای‌‏‎ این‌‏‎ هنری‌‏‎ تحولات‌‏‎ سیر‏‎ و‏‎ قدرتمند‏‎ هنرمندان‌‏‎ سازندگان‌ ، معرف‌‏‎ .هست‌‏‎ نیز‏‎ سرزمین‌‏‎ خطه‌ ، ‏‎ هنراین‌‏‎ ویژگی‌‏‎ وخود‏‎ لرستان‌‏‎ هنرمندان‌‏‎ پیش‌آهنگی‌‏‎ دلیل‌‏‎ است‌ ، ‏‎ شده‌‏‎ دانسته‌‏‎ قدیمی‌‏‎ بسیار‏‎ سکنه‌‏‎ از‏‎ میراثی‌‏‎ که‌‏‎ .است‌‏‎ مجاور‏‎ ملل‌‏‎ و‏‎ اقوام‌‏‎ هنر‏‎ بر‏‎ آن‌‏‎ عمیق‌‏‎ تاثیرگذاری‌‏‎ یک‌‏‎ تنها‏‎ لرستان‌‏‎ مفرغ‌های‌‏‎ معتقدند‏‎ فرهنگی‌‏‎ میراث‌‏‎ کارشناسان‌‏‎ و‏‎ نفیس‌‏‎ بزرگ‌ ، ‏‎ گنجینه‌ای‌‏‎ بلکه‌‏‎ نیستند‏‎ ساده‌‏‎ هنری‌‏‎ آفرینه‌‏‎ از‏‎ دنیایی‌‏‎ آنها ، ‏‎ از‏‎ یک‌‏‎ هر‏‎ وجود‏‎ در‏‎ که‌‏‎ هستند‏‎ گرانبها‏‎ وافکار‏‎ زندگی‌‏‎ شیوه‌های‌‏‎ هنر ، ‏‎ صنعت‌ ، ‏‎ باورها ، ‏‎ افکار ، ‏‎ با‏‎.‎است‌‏‎ نهفته‌‏‎ غیره‌‏‎ و‏‎ دینی‌‏‎ فرهنگی‌ ، ‏‎ و‏‎ اجتماعی‌‏‎ واعتقادات‌‏‎ است‌ ، ‏‎ گذشته‌‏‎ گرانبها‏‎ آثار‏‎ این‌‏‎ ساخت‌‏‎ از‏‎ سال‌‏‎ هزار‏‎ چند‏‎ که‌‏‎ آن‌‏‎ دیدگاه‌‏‎ از‏‎ آن‌ها‏‎ فرهنگی‌‏‎ و‏‎ تاریخی‌‏‎ ارزشهای‌‏‎ بر‏‎ علاوه‌‏‎ و‏‎ برخوردارند‏‎ ممتاز‏‎ جایگاهی‌‏‎ از‏‎ آفرینه‌ها‏‎ این‌‏‎ هنرشناسان‌ ، ‏‎ اوج هنر ساکنین لرستان را باید در قلب تاریخ و مفرغ های کشف شده در استان جستجو کرد. مطالعات نشان می دهد که ساکنان لرستان در فاصله عصر مس تا آغاز کشف آهن در لرستان بزرگترین صنایع دست بشر را بوجود آورده اند. امروزه مفرغ های لرستان اعجاب و تحسین همگان را برانگیخته است، به گونه ای که آن دوره را (عصر طلایی تمدن مفرغ) نام نهاده اند و لرستان را به عنوان مهد این اختراع (مهد مفرغ) لقب داده اند. امروز مفرغ های لرستان که نماد هنر ساکنان کوههای لرستان هستند زینت بخش موزه های خصوصی دنیا هستند و توانسته اند غرفه هایی جداگانه را در این موزه ها به خود اختصاص دهند. این دوره تمدنی تحت عناوین عصر مفرغ قدیم,میانه وجدید تااواسط هزاره اول قبل از میلاد ادامه می یابد. تفاوت این دوره ها جزئی و در نوع و نقش سفالهاست . اما یک مشخصه عام دارد و آن فراگیر شدن یک سنت فرهنگی واحد در مناطق گسترده ای از زاگرس است . در تمامی طول دوره فرم های همانندی در تمامی مناطق زاگرس مرکزی و جنوبی رایج می شود . تنها نقش مایه ها در مفرغ میانی و پایانی تفاوت می کند . براساس اطلاعات حفاریهای باباجان دوره IV باباجان دارای آثار این دوره( مفرغ ) است که بر روی بقایای رسوبی یک دوره فترت قرار دارد .کاسی هاو مادها برای اولین باراین صنعت رادر زندگی خودبه کار بردند.بر اساس مطالعات صاحبنظران .مفرغهای لرستان محدوده زمانی را متوسط بین 600الی 2500ق.م.را در بر می گیرند. کشف اشیاء مفرغی موجب حفر سریع گورهای دیگر در لرستان و به طبع آن سرازیر شدن اشیاء به موزه های اروپایی شد . پس از حفاریهای غیرعلمی و غیراصولی توسط اهالی ، اولین کاوش علمی توسط اریخ اشمیت در سال 1316ه.ش. در منطقه سرخ دم لری کوهدشت صورت گرفت . به دنبال آن دانشمندانی چون « ادیت پرادا » و رابرت دایسون به صورت مجزا به مطالعه و تاریخ گذاری اشیاء مفرغی پرداختند و نیز در سال 1343 لوئی واندنبرگ شرحی گویا و تحلیل گرایانه از گونه های مختلف مفرغهای لرستان ارائه داد . شاید بتوان گفت که هنر مفرغ سازی لرستان هنری بومی بوده که سرمشقهای هنرمنــدان آنجـا هم از اشیا پیرامون آنان یا نقوش سفالی گرفته شده است که با نقوش بین النهرین درآمیخته است . به گفته گیرشمن باستانشناس فرانسوی هنر حقیقی ایران هنر لرستان است … بدون شک این اشیا و صنعت مفرغ لرستان با توجه به خلاقیت فوق العاده و فن آوری ویژه ، تأثیراتی را هم از بین النهرین ( بابل ، آشور ) پذیرفته وهم تأثیراتی را بر هنر سایر اقوام نهاده است ، اما نباید در اصالت , چیره دستی وخلاقیت سازندگان آنها شک کرد . این اشیاء منتسب به قومی بنام کاسی است بر همین اساس متون آکدی از قومی بنام کاسی در هزاره دوم خبر می دهند . کاسیها(ساکنان لرستان) اقوامی با ریشه نژادی آریائی - آسیانیک از پیشتازان مهاجران اولیه به نجد ایران که پرورش دهندگان اسب و خالق اشیاء مفرغی شگفت انگیز بودند وزندگی اجتماعی مبتنی بر کوچ و مهاجرت داشته اند . ظواهر و تصاویری که نقوش آثار مفرغی را در بر می گیرد عبارتند از : گیلگمش ، انکیدو ، شیر ، گراز ، مجالس شکار ، بزکوهی ، شیر بالدار ، درخت نخل ، نقش آتشدانها ، نقش مراسم مذهبی و قربانگاه ، کرکس ، ابوالهولها ، گل آفتاب ، و نقش خورشید وار است .کشف آثار مفرغی لرستان شامل محدوده ای از لرستان ، ایلام و کرمانشاه را در بر می گیرد . در خصوص شیوه ساخت اشیاء و ابزارهای مفرغی می توان گفت که هم از شیوه قالب گیری و هم از شیوه کنده کاری استفاده شده است . آثار مفرغی لرستان به موارد ذیل دسته بندی شده اند : 1- ابزار و وسایل جنگی (تبر، تبرزین ، سرپیکان ، سرنیزه و …) 2- اشیاء نذری و مذهبی ( بتها ، طلسم ها ، سنجاقها ، پلاکها و … ) 3- ظروف 4- اشیاء زینتی ( قاب ، آینه ، کمربند ، بازوبند ، انگشتر، گوشواره ، گردنبیند و … ) تشابهات اشیاء مفرغی لرستان با اشیاء مفرغی کشورهای اروپایی چون مجارستان ، بلغارستان ، آلمان ، سویس ، شبه جزیره اسکاندیناوی و شمال فرانسه و انگلیس در موارد زیر است : 1- شاخ برنزی 2- سنجاق قفلیها 3- نقش خورشید 4- گردن بندهای مارپیچ 5- صلیب شکسته (7) مفرغ لرستان واجد مقام ویژه ای در مقوله هنر باستان است شاید به دلایلی چون خود ویژه بودن ، مقطع تاریخی شکل گرفتن آنها و نیز انتساب به قومی کوچ نشین با این غنای فرهنگی باشد . امروزه اشیاء مفرغی لرستان در اکثر مجموعه های ملی و شخصی دنیا نگهداری می شوند واکنون زینت بخش موزه های معتبری چون متروپولیتن ( نیویورک ) ، بریتیش میوزیوم (لندن) ، لوور (پاریس) ، موزه ملی ایران باستان , قلعه فلک الافلاک و..... می باشند

 

  
نویسنده : معتمدی سکوندی ; ساعت ۳:۳٧ ‎ب.ظ روز شنبه ۱۳ مهر ۱۳۸٧